Diş Hassasiyeti: Nedenleri, Ne İyi Gelir ve Ne Zaman Ciddidir?

Diş hassasiyeti, dişin mine ya da diş eti ile korunan iç tabakası olan dentinin açığa çıkmasıyla oluşur; soğuk, sıcak, tatlı ya da ekşi bir uyaran bu açık alandan sinire ulaşır ve kısa, keskin bir sızı yapar. En sık nedenleri diş eti çekilmesi, mine aşınması, çürük ve kırık dolgulardır. Hassasiyet çoğu zaman uygun diş macunu, doğru fırçalama ve hekim tarafından uygulanan koruyucu tedavilerle azalır; ancak kalıcı çözüm için önce nedeni bulmak gerekir.

Diş hassasiyeti nasıl oluşur?

Dişin dış yüzü, taç kısmında mine ile, kök kısmında ise diş eti ve sement adı verilen ince bir tabakayla örtülüdür. Bu örtünün altında dentin bulunur. Dentinin içinde, dişin merkezindeki sinir ve damarların bulunduğu pulpa odasına doğru uzanan çok sayıda mikroskobik kanalcık vardır. Mine ya da diş eti sağlam olduğu sürece bu kanalcıklar dış ortama kapalıdır.

Mine aşındığında ya da diş eti çekildiğinde kanalcıkların ağzı açılır. Soğuk bir içecek, sıcak çay, tatlı bir lokma ya da fırçanın dokunuşu, kanalcıkların içindeki sıvının hareket etmesine neden olur. Bu hareket sinir uçları tarafından algılanır ve kısa süren, keskin bir sızı olarak hissedilir. Uyaran ortadan kalktığında sızı da genellikle birkaç saniye içinde geçer. Bu kısa süreli yanıt, hassasiyeti diğer diş ağrılarından ayıran en önemli özelliktir.

Diş hassasiyeti neden olur?

Diş eti çekilmesi

Diş eti çekildiğinde kökün mineyle örtülü olmayan yüzeyi açığa çıkar. Kök yüzeyindeki koruyucu tabaka ince olduğu için kısa sürede aşınır ve dentin ortaya çıkar. Sert fırçalama, diş eti hastalığı, ince diş eti yapısı ve bazı diş konumları çekilmeye yol açabilir. Nedenleri ve tedavi seçenekleri için diş eti çekilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Yanlış fırçalama

Sert kıllı fırçayla, yatay hareketlerle ve fazla bastırarak fırçalamak hem mineyi hem de diş eti hizasındaki kök yüzeyini aşındırır. Özellikle köpek dişleri ve küçük azı dişlerinin diş eti hizasında, çentik şeklinde madde kayıpları bu şekilde oluşabilir.

Asitli yiyecek ve içecekler

Asitli içecekler, turunçgiller, sirkeli yiyecekler ve gün boyu yudum yudum tüketilen gazlı içecekler mineyi yumuşatır. Yumuşamış mine, hemen ardından yapılan fırçalamayla daha kolay aşınır. Mide asidinin ağza gelmesine neden olan reflü ve sık kusma da aynı etkiyi yapar.

Diş gıcırdatma ve sıkma

Gece gıcırdatma ya da gündüz sıkma, ısırma yüzeylerinde aşınmaya ve diş boynunda küçük kırılmalara yol açarak dentini açığa çıkarabilir. Bu durumun belirtileri ve gece plağı hakkında diş gıcırdatma yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Çürük, kırık dolgu ve çatlak dişler

Çürük mineyi delip dentine ulaştığında tatlı ve soğuğa karşı hassasiyet başlar. Kenarı açılmış ya da kırılmış eski dolgular da benzer bir yol açar. Dişteki çatlaklar ise çoğu zaman ısırırken, özellikle ısırma kuvveti bırakıldığı anda hissedilen keskin bir ağrıyla kendini gösterir. Bu durumlarda hassasiyet giderici ürünler işe yaramaz; çürüğün ya da dolgunun tedavisi gerekir.

Diş tedavileri sonrası geçici hassasiyet

Yeni yapılan dolgu, diş taşı temizliği, kaplama hazırlığı ya da beyazlatma sonrasında birkaç gün ile birkaç hafta arasında süren hassasiyet görülebilir. Bu genellikle geçicidir. Beyazlatmaya bağlı hassasiyetin nedeni ve yönetimi diş beyazlatma sayfamızda anlatılmıştır; dolgu sonrası hassasiyet ise dolgu tedavisi sayfasında ele alınmıştır.

Belirtiler: Hassasiyet mi, başka bir sorun mu?

Hassasiyet belirli bir uyaranla başlar ve uyaran kalkınca kısa sürede geçer. Buna karşın bazı ağrılar, dişin sinirinde ya da çevresinde daha ciddi bir sorunun işareti olabilir. Aşağıdaki tablo genel bir fikir vermek içindir; kesin ayrım muayeneyle yapılır.

Sinirin etkilendiği durumlarda tedavi çoğu zaman kanal tedavisi olur. Bu nedenle "sadece hassasiyet" diye düşünülüp aylarca ertelenen bir ağrı, daha kapsamlı bir tedavi gerektiren bir soruna dönüşebilir.

Diş hassasiyetine ne iyi gelir?

Hassasiyetin tedavisi nedene ve şiddetine göre basamaklı ilerler. Hafif ve yaygın hassasiyette evde yapılabilecek değişiklikler çoğu zaman yeterli olurken, belirgin madde kaybı ya da çekilme varsa hekim tarafından yapılan işlemler gerekir.

Evde yapılabilecekler

• Hassas dişler için macun: Hassasiyet giderici içerikli diş macunları ya sinir uçlarının uyarılmasını azaltarak ya da açık kanalcıkları kapatarak etki eder. Etki genellikle birkaç haftalık düzenli kullanımdan sonra belirginleşir. Birkaç gün kullanıp bırakmak çoğu zaman sonuç vermez. Hangi ürünün uygun olduğunu diş hekiminize danışabilirsiniz.
• Macunu durulamamak: Fırçaladıktan sonra ağzı bol suyla çalkalamak yerine fazla macunu tükürmek, etken içeriğin diş yüzeyinde daha uzun kalmasını sağlar.
• Hassas bölgeye macun sürmek: Bazı hekimler, akşam fırçalamadan sonra çok az miktarda hassasiyet macununun hassas bölgeye parmakla sürülüp bırakılmasını önerebilir.
• Yumuşak fırça ve doğru teknik: Yumuşak kıllı fırçayla, diş eti hizasına yaklaşık 45 derece açıyla, küçük dairesel ya da titreşim hareketleriyle ve bastırmadan fırçalamak aşınmayı azaltır.
• Asitli gıdalardan sonra beklemek: Asitli bir şey tükettikten hemen sonra fırçalamak yerine ağzı suyla çalkalayıp bir süre beklemek, yumuşamış minenin aşınmasını önler.
• Tüketim şeklini değiştirmek: Asitli içecekleri gün boyuna yaymak yerine öğünle birlikte tüketmek ve pipetle içmek dişlerle temas süresini kısaltır.
• Beyazlatıcı ve aşındırıcı ürünleri ara vermek: Aşındırıcı partiküllü "beyazlatıcı" macunlar hassasiyeti artırabilir. Hassasiyet dönemlerinde bu ürünleri bırakmak yararlı olur.

Kulaktan dolma yöntemlere dikkat etmek gerekir. Diş yüzeyine limon, karbonat ya da sirke gibi maddeler sürmek mineyi daha da aşındırabilir. Bu tür uygulamalar hassasiyeti azaltmak yerine artırır.

Diş hekiminde yapılan tedaviler

• Koruyucu vernik ve kanalcık kapatıcı uygulamalar: Hassas yüzeye sürülen koruyucu ajanlar kanalcıkların ağzını kapatarak uyaranın sinire ulaşmasını azaltır. Çoğu zaman birkaç seans ve aralıklı tekrar gerekir.
• Bağlayıcı (bonding) uygulaması: Açıkta kalan dentin yüzeyi ince bir reçine tabakasıyla örtülür.
• Dolgu ile onarım: Diş boynundaki çentik şeklinde madde kayıpları, çürükler ve kenarı açılmış eski dolgular diş renginde dolgularla onarılır.
• Diş eti tedavisi: Çekilmenin nedeni diş eti hastalığıysa önce bu tedavi edilir. Uygun vakalarda açıkta kalan kök yüzeyini örtmek için diş eti cerrahisi seçeneği değerlendirilebilir.
• Kapanış düzenlemesi ve gece plağı: Gıcırdatmaya bağlı aşınmada dişleri korumak için gece plağı önerilebilir.
• Kanal tedavisi: Diğer yöntemlere yanıt vermeyen, şiddetli ve sinirin etkilendiği durumlarda son seçenek olarak düşünülür.

Tedavi seçeneklerinin karşılaştırması

Muayenede neler yapılır?

Hassasiyetin tedavisi, nedenini ayırt etmekle başlar. Muayenede önce yakınmanız dinlenir: hangi dişte, hangi uyaranla başladığı, ne kadar sürdüğü, son dönemde bir diş tedavisi ya da beyazlatma yapılıp yapılmadığı sorulur. Beslenme alışkanlıkları, fırçalama şekli, reflü ve diş gıcırdatma gibi etkenler değerlendirilir.

Ağız içinde diş eti seviyesi, aşınma alanları, çürük ve dolgu kenarları incelenir. Hassas dişi bulmak için hafif hava ya da soğuk uyaran ve ısırma testleri kullanılabilir. Gerektiğinde röntgenle dolgu altında çürük, sinirde değişiklik ya da kök çevresinde sorun olup olmadığına bakılır. Bu adımlar sonunda sorunun basit bir açık dentin mi, yoksa tedavi edilmesi gereken bir çürük, çatlak ya da sinir sorunu mu olduğu anlaşılır.

Diş hassasiyeti geçer mi, ne kadar sürer?

Süre nedene bağlıdır. Tedavi sonrası görülen hassasiyet çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. Aşınma ya da çekilmeye bağlı hassasiyet ise neden ortadan kalkmadıkça tekrar edebilir. Hassas dişler için macun ve vernik gibi yöntemlerle yakınma azalsa bile, sert fırçalama ya da asitli beslenme devam ederse hassasiyet geri gelebilir. Kalıcı rahatlama için hem belirtiyi hem de nedeni ele almak gerekir.

Dişin kendi savunması da bu süreçte rol oynar. Zamanla sinir tarafında yeni dentin oluşabilir ve kanalcıklar doğal olarak daralabilir. Bu yüzden bazı hafif hassasiyetler aylar içinde kendiliğinden azalır. Ancak bu yavaş bir süreçtir ve çürük ya da çatlak gibi sorunlarda beklemek doğru değildir.

Sık yapılan hatalar

• Hassasiyet macununu kısa süre kullanıp bırakmak: Etki birkaç haftada belirginleşir. Hemen sonuç beklemek, yöntemin işe yaramadığı yanılgısına yol açar.
• Tek bir dişteki sızıyı "hassasiyet" sanmak: Tek dişte, tatlıyla ya da ısırırken başlayan sızı çoğu zaman çürük ya da çatlak işaretidir; macunla geçmez.
• Daha sert fırçalamak: Diş eti hizasındaki leke ve plağı temizlemek için bastırmak, çekilmeyi ve aşınmayı artırır.
• Asitli içeceklerden hemen sonra fırçalamak: Yumuşamış mine bu şekilde daha hızlı aşınır.
• Evde asitli ya da aşındırıcı karışımlar denemek: Limon, karbonat ve sirke gibi maddeler mineye zarar verir.
• Ağrı değiştiğinde beklemek: Hassasiyet uzun süren ya da kendiliğinden başlayan ağrıya dönüştüyse artık sinir etkileniyor olabilir.

Korunma: Hassasiyetin tekrar etmemesi için

• Yumuşak fırça kullanın ve fırçanızı kılları açıldığında değiştirin.
• Diş aralarını her gün diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizleyin; diş eti hastalığı çekilmenin en sık nedenlerinden biridir.
• Asitli yiyecek ve içecekleri sınırlayın, tükettikten sonra ağzı suyla çalkalayın.
• Gece diş gıcırdattığınızı düşünüyorsanız bunu muayenede belirtin.
• Reflü şikâyetiniz varsa ilgili hekimle görüşün; dişleri etkileyen asit kaynağı ortadan kalkmadıkça aşınma sürer.
• Düzenli diş hekimi kontrollerini aksatmayın; başlangıç çürükleri ve dolgu kenarındaki açılmalar erken dönemde basit yöntemlerle onarılabilir.

Ne zaman beklemeden diş hekimine başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda hassasiyet giderici ürünlerle beklemek yerine muayene olmak gerekir:

• Uyaran kalktıktan sonra da dakikalarca süren ağrı
• Kendiliğinden başlayan, geceleri uyandıran ya da zonklayan ağrı
• Isırırken keskin ağrı ya da dişte kırık fark etmek
• Diş etinde şişlik, kabarıklık ya da ağızda kötü tat
• Birkaç haftalık düzenli bakıma rağmen azalmayan ya da artan hassasiyet

Yüzde yayılan şişlik, ateş, yutkunma ya da nefes almada güçlük varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşunun acil birimine başvurun.

Çankaya YDA Center'daki polikliniğimizde diş hassasiyeti değerlendirmesi; nedenin ayırt edilmesi, gerektiğinde röntgen, koruyucu uygulamalar ve gerekli onarım tedavilerinin planlanmasını kapsar. Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Diş hassasiyeti kendiliğinden geçer mi?

Tedavi sonrası oluşan hassasiyet çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. Aşınma ya da diş eti çekilmesine bağlı hassasiyet ise neden sürdükçe devam edebilir. Birkaç haftalık düzenli bakıma rağmen geçmiyorsa muayene gerekir.

Hassas dişler için macun ne zaman etki eder?

Bu macunların etkisi genellikle birkaç haftalık düzenli kullanımdan sonra belirginleşir. Günde iki kez kullanmak ve fırçaladıktan sonra ağzı bol suyla çalkalamamak etkiyi artırır. Kullanım bırakıldığında hassasiyet geri gelebilir.

Soğuk su içince dişim sızlıyor, çürük olabilir mi?

Soğukla başlayıp birkaç saniyede geçen sızı çoğu zaman açık dentine bağlıdır. Ancak sızı tek bir dişteyse, tatlıyla da başlıyorsa ya da gittikçe uzuyorsa çürük veya dolgu kenarında açıklık olabilir. Ayrım muayene ve gerekirse röntgenle yapılır.

Diş taşı temizliğinden sonra hassasiyet normal mi?

Evet, taş temizliğinden sonra kök yüzeyleri açığa çıktığı için birkaç gün süren hassasiyet sık görülür. Diş eti iltihabı geriledikçe ve düzenli bakımla bu hassasiyet genellikle azalır.

Hamilelikte diş hassasiyeti artar mı?

Gebelikte diş etlerinde iltihaplanma eğilimi artabilir ve bulantı-kusma dönemlerinde mide asidi mineyi etkileyebilir. Bu nedenlerle hassasiyet artabilir. Kusmadan sonra hemen fırçalamak yerine ağzı suyla çalkalamak yararlıdır. Gebelikte diş muayenesi yapılabilir; tedavi planı döneme göre yapılır.

Beyazlatma hassasiyeti kalıcı mıdır?

Beyazlatmaya bağlı hassasiyet çoğu zaman geçicidir ve işlemden sonraki günlerde azalır. Hassasiyet eğilimi olan kişilerde işlem öncesi hazırlık ve seans planı buna göre düzenlenebilir.

Diş eti çekilmesine bağlı hassasiyet nasıl tedavi edilir?

Önce çekilmenin nedeni ele alınır: fırçalama tekniği düzeltilir, diş eti hastalığı varsa tedavi edilir. Açık kök yüzeyine koruyucu uygulamalar ya da dolgu yapılabilir. Uygun vakalarda kök yüzeyini örtmek için diş eti cerrahisi seçeneği değerlendirilir.