Diş Teli: Braket Türleri ve Telle Günlük Yaşam

Diş teli, dişlere yapıştırılan braketler ve bu braketlerden geçen tellerden oluşan sabit bir ortodontik aygıttır. Tel, braketler üzerinden dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygular; dişler bu kuvvetle çevre kemik içinde yavaşça yer değiştirir. Aşağıda braket türlerini, birbirlerine göre farklarını, telle geçen günlük yaşamı ve kontrol düzenini bulacaksınız.

Diş teli nasıl çalışır?

Dişler kemiğe doğrudan kaynaşık değildir; kök ile kemik arasında periodontal ligament adı verilen ince bir bağ dokusu bulunur. Dişe hafif bir kuvvet uygulandığında, kuvvetin baskı yaptığı tarafta kemik yavaşça çözülür, karşı tarafta ise yeni kemik yapılır. Diş bu yeniden şekillenme sayesinde hareket eder. Kuvvetin hafif ve sürekli olması bu nedenle önemlidir: fazla kuvvet hareketi hızlandırmaz, aksine dokuya zarar verebilir.

Sistemin parçaları şunlardır:

• Braket: Dişin ön yüzüne (lingual sistemde arka yüzüne) yapıştırılan küçük tutucudur. Her braketin açısı ve kalınlığı o dişin hedef konumuna göre belirlenmiştir.
• Ark teli: Braketlerin yuvasından geçen, dişleri hedeflenen diziye çeken teldir. Tedavi boyunca inceden kalına doğru birkaç kez değiştirilir.
• Bağlantı elemanı: Teli brakete tutturan küçük lastik halkalar ya da ince bağ telleridir. Self-ligating braketlerde bu görevi braketin kendi kapağı üstlenir.
• Yardımcı elemanlar: Gerektiğinde çene lastikleri, yaylar ya da geçici ankraj vidaları kullanılabilir.

Kimlere uygulanır?

Diş teli; çapraşık, dönmüş ya da üst üste binmiş dişlerde, diş arası boşluklarda, öne çıkık ön dişlerde, derin kapanış, açık kapanış ve çapraz kapanış gibi kapanış bozukluklarında kullanılır. Daimi dişleri çıkmış çocuklarda, gençlerde ve yetişkinlerde uygulanabilir. Hangi problemin hangi yöntemle ele alınacağına dair genel çerçeveyi ortodontik tedavi sayfamızda anlattık.

Kimlerde ertelenir ya da özel planlama gerekir?

• Aktif diş eti hastalığı olanlarda önce diş eti tedavisi tamamlanır.
• Tedavi edilmemiş çürük varsa önce dolgu ya da gerekiyorsa kanal tedavisi yapılır.
• Ağız hijyenini sürdüremeyen hastalarda braket çevresinde mine hasarı riski yüksektir; önce hijyen alışkanlığı oturtulur.
• İleri kemik kaybı olan yetişkinlerde diş hareketi periodontolojik değerlendirmeyle birlikte planlanır.

Braket türleri

Metal braketler

Paslanmaz çelikten yapılan, en yaygın kullanılan braket türüdür. Dayanıklıdır, yüzeyi pürüzsüzdür ve telle arasındaki sürtünme düşüktür. Kırılma olasılığı azdır. Karmaşık vakalardan basit düzeltmelere kadar geniş bir kullanım alanı vardır. Tek belirgin dezavantajı görünür olmasıdır. Renkli bağ lastikleri tercih edilebildiği için özellikle çocuk ve gençler arasında bu görünürlük bazen bir tercih hâline de gelir.

Porselen (seramik) braketler

Diş rengine yakın, yarı saydam seramik malzemeden üretilir. Konuşurken ve gülümserken metal braketlere göre çok daha az dikkat çeker. Buna karşılık metal braketlere göre daha kırılgandır ve sert olduğu için karşıt dişe temas ettiği bölgelerde o dişin minesini aşındırabilir; bu nedenle alt dişlerde her zaman tercih edilmez. Kullanılan şeffaf ya da açık renkli bağ lastikleri kahve, çay ve bazı yiyeceklerle renk alabilir; kontrollerde değiştirilir. Sökülmeleri metal braketlere göre daha dikkatli bir işlem gerektirir.

Şeffaf (safir ve kompozit) braketler

Tek kristal yapıdaki şeffaf braketler ya da kompozit esaslı braketler de estetik seçenekler arasındadır. Görünüm açısından porselen braketlere benzer sonuç verir. Malzemeye göre renklenme ve kırılma özellikleri değişir. Hangi estetik braketin sizin kapanışınıza uygun olduğu muayenede değerlendirilir.

Self-ligating braketler

Bu braketlerde tel, lastik ya da bağ teli yerine braketin üzerindeki kapaklı bir mekanizma ile tutulur. Metal ya da estetik malzemeden üretilebilir. Lastik halkaların olmaması braket çevresinin temizliğini kolaylaştırabilir ve kontrollerde tel değişimini pratikleştirir. Telle braket arasındaki sürtünmenin daha düşük olduğu belirtilir. Toplam tedavi süresini kısalttığına dair literatürdeki bulgular ise tutarlı değildir; süreyi asıl belirleyen problemin kendisidir. Bu nedenle self-ligating sistemi seçmek için ana gerekçe hız değil, konfor ve kullanım kolaylığı olmalıdır.

Lingual braketler

Braketler dişlerin dil tarafına, yani iç yüzeyine yapıştırılır. Dışarıdan bakıldığında görünmez. Çoğunlukla kişiye özel üretilir. İlk haftalarda dilde tahriş ve bazı seslerin söylenmesinde geçici zorlanma olabilir. Temizliği ön yüzdeki braketlere göre daha zordur, kontrol randevuları biraz daha uzun sürebilir. Dişlerin boyutu, kapanışın derinliği gibi etkenler lingual tedaviye uygunluğu belirler; her vakada tercih edilemez.

Braket türlerinin karşılaştırması

Tabloda "en uygun" braket diye bir satır yok, çünkü böyle bir cevap yok. Görünürlüğü önemseyen bir yetişkin ile her şeyi kolayca temizleyebilmek isteyen bir genç için doğru seçim farklı olabilir. Sabit bir aygıt istemeyen ve vakası uygun olan hastalarda ise şeffaf plak tedavisi de seçenekler arasındadır.

Tedavi süreci

1. Muayene ve kayıtlar: Ağız içi inceleme, röntgenler, fotoğraflar ve ölçü ya da dijital tarama alınır.
2. Plan: Hedefler, braket türü seçenekleri, diş çekimi gerekip gerekmediği ve tahmini süre konuşulur.
3. Hazırlık: Diş taşı temizliği, çürük tedavisi gibi ön işlemler tamamlanır.
4. Braketlerin yapıştırılması: Dişlerin yüzeyi hazırlanır, braketler özel bir yapıştırıcıyla konumlandırılır ve ışıkla sertleştirilir. İlk ark teli yerleştirilir. İşlem genellikle bir saat civarında tamamlanır ve iğne gerektirmez.
5. Kontroller: Tel değişimleri, lastik uygulamaları ve ince ayarlar bu randevularda yapılır.
6. Söküm: Braketler dikkatle çıkarılır, yapıştırıcı artıkları temizlenir ve dişler cilalanır.
7. Pekiştirme: Sabit ve/veya hareketli retainer ile dişlerin yeni konumu korunur.

Tedavi ne kadar sürer?

Diş teli tedavisi çoğu durumda 12 ila 24 ay arasında sürer; kapanış bozukluğunun da düzeltildiği ya da diş çekiminin gerektiği vakalarda bu süre uzayabilir, hafif düzeltmelerde kısalabilir. Braket türü süreyi belirleyen asıl etken değildir. Problemin şiddeti, kemik yapısı, yaş ve hastanın uyumu daha belirleyicidir. Kırık braketler ve atlanan kontroller tedaviyi uzatan en sık nedenlerdir.

Kontrol aralıkları

Sabit tedavide kontroller genellikle 4 ila 8 haftada bir yapılır. Aralığı kullanılan tel tipi ve tedavinin aşaması belirler: ilk dönemde kullanılan esnek teller dişleri uzun süre aktif biçimde hareket ettirebildiği için randevu aralığı açılabilir; bitirme aşamasında ince ayarlar için daha sık görüşmek gerekebilir. Kontrol randevusunda genellikle şunlar yapılır:

• Dişlerin hareketi ve kapanış değerlendirilir.
• Gerekiyorsa ark teli değiştirilir ya da tele bükümler eklenir.
• Bağ lastikleri yenilenir.
• Braket çevresinin temizliği ve diş etlerinin durumu kontrol edilir.
• Lastik kullanımı gibi hastaya verilen ödevler gözden geçirilir.

Telli dönemde altı ayda bir rutin diş hekimi muayenesi ve diş taşı temizliği de aksatılmamalıdır.

Telle yaşam

İlk günler ve ağrı yönetimi

Braketler takıldıktan sonraki ilk birkaç gün dişlerde basınç ve çiğnerken hassasiyet hissedilir. Bu his tel değişimlerinden sonra da kısa süreli olarak tekrarlayabilir. Çoğu hastada 3–5 gün içinde belirgin şekilde azalır. Bu dönemde:

• Yumuşak ve kolay çiğnenen yiyecekler tercih edilebilir: çorba, yoğurt, püre, omlet, haşlanmış sebze, makarna.
• Hekiminizin önerdiği bir ağrı kesici kısa süreli kullanılabilir.
• Braketlerin yanak ve dudağa sürtündüğü noktalara ortodontik mum konabilir.
• Ilık tuzlu suyla gargara, ağız içindeki küçük tahrişlerin yatışmasına yardımcı olabilir.

Ağız içinde uzun süre geçmeyen yara, şiddetli ve artan ağrı ya da yanağa batan tel ucu varsa kontrol randevusunu beklemeden polikliniği aramak gerekir.

Beslenme

Telle hemen her şey yenebilir; önemli olan nasıl yendiğidir. Sert ve yapışkan yiyecekler braketleri kırabilir ya da telleri bükebilir.

Fırçalama ve ağız bakımı

Braketler plak birikimi için yeni yüzeyler oluşturur. Braket çevresinde temizlenmeyen plak minede kalıcı beyaz lekelere ve çürüğe yol açabilir. Telli dönemde bakım rutini şöyle olabilir:

• Her ana öğünden sonra ve yatmadan önce fırçalayın. Dışarıdaysanız en azından ağzınızı suyla çalkalayın.
• Yumuşak kıllı fırçayı braketin üst ve alt kenarına ayrı ayrı açı vererek yerleştirin; braketin üstünü, altını ve diş eti sınırını ayrı ayrı temizleyin.
• Ortodontik fırça (ortası çukur V kesimli) ve arayüz fırçası braketler ile tel arasına ulaşmayı kolaylaştırır.
• Diş ipini tel altından geçirmek için ip geçirici aparat kullanın. Ağız duşu yardımcı olabilir ama diş ipinin yerini tutmaz.
• Florürlü diş macunu kullanın; hekiminiz uygun görürse florürlü gargara eklenebilir.
• Fırçaladıktan sonra aynada braketlerin çevresini kontrol edin; yiyecek artığı kalmamalı.

Spor ve müzik aleti

Temas sporlarında ağız koruyucu kullanılması önerilir; tel üzerine uygun ortodontik koruyucular vardır. Nefesli çalgı çalanlar ilk haftalarda dudak konumuna alışmakta zorlanabilir; bu durum genellikle kısa sürede geçer.

Braket kırılırsa ya da tel batarsa

Yerinden çıkan bir braket ya da batan bir tel ucu acil durum değildir ama beklemeye de bırakılmamalıdır. Batan uç geçici olarak ortodontik mumla kapatılabilir. Polikliniği arayarak durumu bildirin; ayrı bir randevuda onarım yapılır. Kırık braketin yerinde kalması, o dişin hareketinin durması ve toplam sürenin uzaması anlamına gelir.

Olası yan etkiler

• İlk günlerde ve tel değişimlerinden sonra dişlerde hassasiyet.
• Yanak, dudak ya da dilde geçici tahriş.
• Yetersiz hijyende mine lekeleri, çürük ve diş eti iltihabı.
• Bazı hastalarda diş köklerinde hafif kısalma; röntgenle izlenir.
• Pekiştirme aygıtı kullanılmazsa dişlerin eski konumlarına kısmen dönmesi.

Sık yapılan hatalar

• Braketi kırılan dişi "bir sonraki kontrolde söylerim" diye beklemeye bırakmak.
• Çene lastiklerini hekimin istediği süre boyunca takmamak.
• Fırçalamayı yalnız sabah ve akşamla sınırlamak.
• Kalem, tırnak ya da ambalaj ısırmak.
• Braket türünü yalnız görünüme göre seçip temizlik ve dayanıklılık farkını hesaba katmamak.
• Braketler söküldükten sonra retainer kullanımını ihmal etmek.

Yetkindent'te diş teli tedavisi

Polikliniğimizde diş teli tedavileri Ortodonti Uzmanı Dr. Zeynep Yetkin tarafından planlanır ve takip edilir. Braket türü, muayene ve kayıtların ardından vakanızın gereklilikleri ile sizin beklentileriniz birlikte değerlendirilerek seçilir. Ankara Çankaya'daki YDA Center'da bulunan polikliniğimiz Dumlupınar Bulvarı üzerinde, Çukurambar ve Söğütözü'ne yakındır; okul ya da iş çıkışı kontrollerini planlamak için hafta içi ve cumartesi 09:00–19:00 saatleri arasında açıktır. Çocuğunuz için tedaviyi araştırıyorsanız çocuk ortodontisi sayfamız daha erken dönemde yapılabilecekleri anlatıyor.

Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Diş teli takılırken acı hissedilir mi?

Braketlerin yapıştırılması iğne gerektirmeyen bir işlemdir ve genellikle rahatsız edici değildir. Asıl hassasiyet, tel dişlere kuvvet uygulamaya başladıktan sonraki birkaç gün içinde basınç hissi olarak ortaya çıkar ve çoğu hastada kısa sürede azalır.

Hangi braket türü bana uygun?

Bu; kapanışınıza, dişlerin boyutuna, görünürlük beklentinize ve temizlik alışkanlığınıza göre değişir. Metal, porselen, self-ligating ve lingual seçeneklerin sizin vakanızdaki artı ve eksileri muayenede konuşulur.

Self-ligating braketler tedaviyi kısaltır mı?

Bu konudaki bilimsel bulgular tutarlı değildir. Self-ligating braketler temizlik ve konfor açısından avantaj sağlayabilir, ancak tedavi süresini asıl belirleyen problemin şiddeti ve hastanın uyumudur.

Kontrollere ne sıklıkla gelmem gerekir?

Genellikle 4–8 haftada bir. Aralık kullanılan tele ve tedavinin aşamasına göre hekiminiz tarafından belirlenir.

Telle sakız çiğnenebilir mi?

Önerilmez. Sakız ve diğer yapışkan yiyecekler braketlere ve tele yapışarak kırılmaya ve temizlik sorununa yol açabilir.

Diş teli konuşmayı etkiler mi?

Ön yüze takılan braketlerde konuşma genellikle etkilenmez. Lingual braketlerde ilk haftalarda bazı seslerde geçici değişiklik olabilir; çoğu hasta kısa sürede uyum sağlar.

Yetişkinler diş teli taktırabilir mi?

Evet. Diş eti ve kemik sağlığı uygun olan yetişkinlerde diş teli tedavisi yapılabilir. Görünürlüğü önemseyen yetişkinler için porselen ve lingual braketler seçenekler arasındadır.

Poliklinik nerede?

Diş Teli için polikliniğimiz Çankaya’da, Dumlupınar Bulvarı üzerindeki YDA Center’dadır (No:9A, iç kapı 701). Söğütözü metro istasyonunun (M2) bir çıkışı doğrudan YDA Center’a açılır; Çukurambar’dan yaklaşık 1 km, Ümitköy’den metroyla 6 durak uzaklıktadır. Ulaşım ve ziyaret planı için Çukurambar ve Ümitköy sayfalarına, yol tarifi için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.