Diş Dolgusu: Çürük Evreleri ve Dolgu Türleri

Diş dolgusu, çürük ya da kırık nedeniyle kaybedilen diş dokusunun temizlenip yerine uygun bir malzemenin yerleştirilmesiyle dişin biçimini ve çiğneme işlevini geri kazandıran tedavidir. Hangi malzemenin seçileceği, çürüğün büyüklüğüne, dişin ağızdaki yerine ve kişinin çürük riskine göre değişir. Aşağıda çürüğün evrelerinden dolgu türlerine, dolgu sonrası hassasiyetten "dolgu mu kanal mı" kararına kadar merak edilenleri bulabilirsiniz.

Çürük nasıl ilerler?

Ağızdaki bakteriler şekerli ve nişastalı besinleri kullanarak asit üretir. Bu asit, dişin en dış katmanı olan mineden mineral çözer. Tükürük ve florür bu kaybın bir kısmını geri kazandırabilir; denge asit lehine bozulduğunda çürük ilerler. Çürüğün evresi, tedavinin türünü doğrudan belirler.

Başlangıç evresi: mine lekesi

Minede tebeşir beyazı, mat bir leke olarak görülür. Bu aşamada henüz boşluk oluşmamıştır ve çoğu zaman şikâyet yoktur. Florürlü macun, hekimin uygulayacağı florür vernikleri, beslenme düzeni ve iyi fırçalama ile lezyon durdurulabilir, hatta kısmen geri dönebilir. Her leke dolgu gerektirmez; izlemek de bir tedavi kararıdır.

Mine çürüğü

Mine yüzeyinde kırılma başlar, küçük bir boşluk oluşur. Genellikle ağrı olmaz. Küçük bir dolgu ile dişin büyük kısmı korunabilir.

Dentin çürüğü

Çürük minenin altındaki dentine ulaştığında daha hızlı yayılır; çünkü dentin mineye göre daha yumuşaktır. Tatlı, soğuk ya da sıcakla gelen kısa süreli hassasiyet bu evrede sık görülür. Dişin içinde, dışarıdan göründüğünden çok daha geniş bir alan etkilenmiş olabilir. Bu evrede dolgu gerekir.

Sinire yakın ya da sinire ulaşmış çürük

Çürük dişin sinir ve damarlarının bulunduğu pulpaya yaklaştığında ya da ulaştığında ağrı uzun sürebilir, gece ağrısı ve kendiliğinden başlayan zonklama görülebilir. Bu noktada dolgu tek başına yeterli olmayabilir ve kanal tedavisi gündeme gelir. Daha ileri evrede dişin kökü ucunda enfeksiyon gelişebilir.

Dolgu nasıl yapılır?

1. Muayene ve röntgen: Çürüğün yeri ve derinliği değerlendirilir. Diş arası çürükler çoğu zaman yalnız röntgende görülür.
2. Uyuşturma: Gerekli durumlarda lokal anestezi uygulanır. Çok küçük ve yüzeysel çürüklerde anesteziye gerek duyulmayabilir.
3. Çürüğün temizlenmesi: Çürük doku, döner aletlerle ve el aletleriyle kaldırılır. Sağlam doku mümkün olduğunca korunur.
4. İzolasyon: Özellikle kompozit dolgularda dişin tükürükten korunması bağlantının kalitesi için önemlidir; bu amaçla pamuk rulolar ya da lastik örtü kullanılabilir.
5. Yüzey hazırlığı ve malzemenin yerleştirilmesi: Seçilen malzemeye uygun hazırlık yapılır, dolgu katman katman yerleştirilip şekillendirilir. Kompozit, her katmanda özel bir ışıkla sertleştirilir.
6. Kapanış ayarı ve cila: Isırma kontrol edilir, yüksek nokta varsa düzeltilir, dolgu pürüzsüzleştirilip cilalanır.

Tek yüzlü küçük bir dolgu çoğu durumda yarım saat civarında tamamlanır. Birden çok yüzeyi içeren ya da diş arasına uzanan dolgular daha uzun sürebilir. İnley ve onley gibi laboratuvarda hazırlanan dolgular ise genellikle iki seans gerektirir.

Dolgu türleri

Kompozit (beyaz) dolgu

Reçine esaslı, diş renginde bir malzemedir. Dişe yapıştırma sistemiyle bağlandığı için çürük temizlendikten sonra ek tutuculuk için sağlam dokudan fazla kaldırmak gerekmez. Ön ve arka dişlerde, küçük ve orta büyüklükteki kavitelerde yaygın olarak kullanılır. Estetik dolgu dendiğinde çoğu zaman kompozit kastedilir.

Kompozitin başarısı büyük ölçüde uygulama tekniğine bağlıdır: izolasyon, katmanlama ve sertleştirme özenle yapılmalıdır. Zamanla kenarlarda renklenme ve aşınma görülebilir; çok büyük kavitelerde çiğneme kuvvetine karşı dayanımı sınırlı kalabilir.

Cam iyonomer dolgu

Florür salan, dişe kimyasal olarak bağlanan bir malzemedir. Nemden kompozit kadar etkilenmez. Süt dişlerinde, diş boynundaki aşınma ve çürüklerde, kök yüzeyi çürüklerinde, çürük riski yüksek kişilerde ve geçici ya da ara dolgu olarak tercih edilebilir. Dayanımı ve estetiği kompozite göre daha sınırlıdır; bu nedenle büyük çiğneme yükü alan arka diş dolgularında genellikle ilk seçenek değildir.

İnley ve onley

Diş hazırlandıktan sonra ölçü ya da tarama alınır, dolgu laboratuvarda seramik veya kompozitten üretilir ve dişe yapıştırılır. İnley dişin tepeleri arasında kalan bölümü doldurur; onley ise bir veya birkaç tüberkülü de örter. Büyük madde kaybı olan ama kron (kaplama) gerektirecek kadar yıkılmamış arka dişlerde tercih edilir. Ağızda doğrudan yapılan büyük kompozitlere göre biçim, temas noktası ve dayanım açısından daha kontrollü bir sonuç sağlayabilir. Kron ile karşılaştırıldığında daha az diş dokusu kaldırılır.

Amalgamın yeri

Amalgam (gümüş renkli dolgu), uzun yıllar arka dişlerde kullanılmış, dayanıklı bir malzemedir. Cıva içermesi nedeniyle çevresel kaygılar ön plana çıkmış, pek çok ülkede kullanımı giderek azaltılmıştır. Ağızda sağlam ve sorunsuz duran bir amalgam dolgunun yalnız malzemesi yüzünden sökülmesi genellikle önerilmez; çünkü söküm işlemi sırasında dişten sağlam doku kaybı olur. Kenarında çürük, çatlak ya da kırık varsa değişim gündeme gelir. Günlük pratikte yeni dolgularda çoğunlukla kompozit, cam iyonomer ya da inley/onley tercih edilir.

Estetik dolgu

Estetik dolgu, dişin rengine ve ışık geçirgenliğine uyumlu malzemelerle yapılan dolgudur. Ön dişlerde küçük kırıkların onarımı, eski ve renk değiştirmiş dolguların yenilenmesi, diş aralarındaki küçük boşlukların kapatılması bu kapsamda değerlendirilebilir. Renk seçimi, diş kurumadan, doğal ışıkta yapılır; çünkü kuruyan diş geçici olarak daha açık görünür. Estetik talep dolgu sınırlarını aşıyorsa, yani renk, biçim ve oran birlikte değiştirilmek isteniyorsa konu gülüş tasarımı kapsamında ele alınır. Beyazlatma düşünülüyorsa ön dişlerdeki estetik dolgular genellikle beyazlatmadan sonra yapılır; çünkü dolgular beyazlamaz. Ayrıntılar için diş beyazlatma sayfasına bakabilirsiniz.

Dolgu ne zaman değiştirilmelidir?

Dolgunun belirli bir "son kullanma tarihi" yoktur. Değişim kararı, dolgunun yaşına göre değil durumuna göre verilir. Aşağıdaki durumlarda değişim ya da onarım gündeme gelir:

• Dolgu kenarında ya da altında yeni çürük (ikincil çürük) oluşması
• Dolguda ya da dişte çatlak, kırık, parça kopması
• Kenarlarda aralık oluşması ve yiyecek tutulması
• Diş arasında temasın bozulması ve sürekli lif ya da et sıkışması
• Ön dişlerde belirgin renk değişimi
• Isırırken ağrı ya da uzun süren hassasiyet

Kenarında hafif renklenme olan ama sağlam duran bir kompozit dolgu her zaman tamamen değiştirilmek zorunda değildir; bazen yalnız kenarın onarımı ya da cilalanması yeterli olur. Her değişimde dişten bir miktar daha doku kaybedildiği için gereksiz değişimlerden kaçınılır.

Dolgu sonrası hassasiyet

Dolgu sonrasında birkaç gün, bazen birkaç hafta soğuğa ve ısırmaya karşı hafif hassasiyet görülebilir. Derin çürüklerde, sinire yakın dolgularda bu daha sık yaşanır ve genellikle zamanla azalır. Uyuşukluk geçene kadar yemek yememek, dil ve yanak ısırılmasını önler. Kompozit dolgu ışıkla sertleştiği için dolgudan hemen sonra yemek yenebilir; cam iyonomerde hekim birkaç saat beklenmesini önerebilir.

Hassasiyetin türü yol göstericidir:

• Isırırken ağrı: Çoğu zaman dolgunun yüksek kalmasından kaynaklanır; kısa bir kapanış ayarıyla düzelir. Beklemek yerine hekime başvurmak gerekir.
• Soğuğa kısa süreli hassasiyet: Genellikle geçicidir, hassasiyet giderici macun yardımcı olabilir.
• Uyaran ortadan kalktıktan sonra süren ağrı, zonklama, gece ağrısı: Sinirin etkilendiğini gösterebilir; değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda dolgu

Süt dişleri, kalıcı dişlere göre daha ince mineye sahiptir ve çürük daha hızlı ilerleyebilir. Süt dişinin "nasılsa düşecek" diye tedavisiz bırakılması, ağrıya, enfeksiyona, altta gelişen kalıcı dişin etkilenmesine ve erken diş kaybına bağlı yer kayıplarına yol açabilir. Yer kaybı ileride ortodontik sorunlara zemin hazırlayabilir.

Çocuklarda tedavi, çocuğun yaşına ve uyumuna göre planlanır. Süt dişlerinde cam iyonomer ve kompozit sık kullanılır. Yeni sürmüş azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluklar, fissür örtücülerle kapatılarak çürük riski azaltılabilir. İlk muayenenin erken yaşta yapılması, çocuğun diş hekimine alışmasını da kolaylaştırır. Poliklinikte pedodonti (çocuk diş hekimliği) alanında hizmet verilir; çene ve diş dizilimi açısından çocuk ortodontisi değerlendirmesi de yapılabilir.

Dolgu mu, kanal tedavisi mi?

Bu karar, çürüğün derinliğine ve dişin sinirinin (pulpanın) durumuna göre verilir. Genel çerçeve şöyledir:

• Dolgu yeterli olabilir: Çürük mine ya da dentinde, sinirden belirli bir uzaklıkta; hassasiyet uyarana bağlı ve kısa süreli; kendiliğinden ağrı yok.
• Koruyucu yaklaşımlar: Çürük sinire çok yakınsa, sinir sağlıklıysa ve belirtiler hafifse, sinir üzerine koruyucu materyal konarak dolgu yapılabilir. Bu yaklaşımlarda dişin izlenmesi gerekir.
• Kanal tedavisi gerekebilir: Kendiliğinden başlayan, uzun süren ya da gece uyandıran ağrı; sıcakla artan ağrı; dişte şişlik veya apse; röntgende kök ucunda iltihap bulgusu; çürük temizlenirken sinirin enfekte olduğunun görülmesi.

Kararı röntgen, vitalite (canlılık) testleri ve muayene birlikte belirler. Dolgu sonrası şikâyetlerin sürmesi durumunda kanal tedavisine geçilebilir; bu, ilk kararın yanlış olduğu anlamına gelmez, sinirin tepkisi önceden her zaman kesin tahmin edilemez. Ayrıntılar için kanal tedavisi sayfasına bakabilirsiniz. Madde kaybı çok büyükse, kanal tedavisinden sonra dişi korumak için onley ya da zirkonyum kaplama gibi örten bir restorasyon önerilebilir.

Dolgu sonrası bakım ve korunma

• Günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalamak
• Diş ipi veya ara yüz fırçasıyla diş aralarını temizlemek; dolgu kenarları diş arasında en çok çürük tekrar eden bölgedir
• Şekerli ve asitli yiyecek ve içecekleri gün içine yaymak yerine öğünlerle sınırlamak
• Buz, çekirdek, kalem gibi sert cisimleri ısırmaktan kaçınmak
• Diş sıkma veya gıcırdatma varsa hekime söylemek; gece plağı dolguları ve dişleri koruyabilir
• Çürük riskine göre, genellikle altı ayda bir kontrol ve gerektiğinde röntgen

Sık yapılan hatalar

• Hassasiyet geçti diye çürüğün de geçtiğini düşünmek; çürük ilerlerken sinir ölürse ağrı geçici olarak kaybolabilir
• Yüksek kalan dolguyu "alışırım" diye beklemek
• Sağlam amalgam dolguları yalnız görüntü için sökmek istemek
• Süt dişi çürüklerini tedavisiz bırakmak
• Kontrolleri yalnız ağrı olduğunda yaptırmak

Ankara'da diş dolgusu

Yetkindent, Ankara Çankaya'da Dumlupınar Bulvarı üzerindeki YDA Center'da hizmet veren bir ağız ve diş sağlığı polikliniğidir. Dolgu planlamasında çürüğün derinliği, dişin konumu ve kişinin çürük riski birlikte değerlendirilir; malzeme seçimi buna göre yapılır. Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Dolgu yaptırırken ağrı hisseder miyim?

Gerekli durumlarda uygulanan lokal anestezi ile işlem sırasında hissedilen rahatsızlık çoğu kişide belirgin biçimde azalır. Anestezi iğnesi sırasında kısa bir his olabilir. Kaygılı hastalarda işlem adımları önceden anlatılır ve ara verilebilir.

Beyaz dolgu ne kadar dayanır?

Ömür, dolgunun büyüklüğüne, dişin konumuna, çiğneme kuvvetine, diş sıkma alışkanlığına ve ağız bakımına göre değişir. Düzenli bakım ve kontrolle kompozit dolgular uzun yıllar kullanılabilir; süre kişiden kişiye farklıdır.

Dolgudan sonra ne zaman yemek yiyebilirim?

Kompozit dolgu seans sırasında sertleştiği için beklemek gerekmez; ancak uyuşukluk geçene kadar çiğnemek önerilmez. Cam iyonomer dolgularda hekim birkaç saat beklenmesini önerebilir.

Amalgam dolgularımı değiştirmeli miyim?

Sağlam, kenarında çürük veya çatlak olmayan amalgam dolguların yalnız malzemesi nedeniyle değiştirilmesi genellikle önerilmez. Kırık, ikincil çürük ya da estetik kaygı varsa değişim planlanabilir.

Dolgu yapılmış dişe kanal tedavisi gerekebilir mi?

Evet. Derin bir çürükte dolgu sonrasında sinir iyileşemezse ya da dolgunun altında zamanla yeni çürük oluşursa kanal tedavisi gerekebilir. Uzun süren veya gece uyandıran ağrı bu açıdan değerlendirilmelidir.

Süt dişine dolgu yapmak gerekli mi?

Çoğu durumda evet. Süt dişleri, kalıcı dişler için yer tutucu görevi görür ve çocuğun çiğneme, konuşma ve beslenmesi için önemlidir. Tedavi edilmeyen çürük ağrı, enfeksiyon ve erken diş kaybına yol açabilir.

Hamilelikte dolgu yaptırılabilir mi?

Gebelikte ağız sağlığı ihmal edilmemelidir. Gerekli dolgu tedavileri, hekimin değerlendirmesiyle çoğunlukla ikinci üç aylık dönemde planlanır. Acil durumlar dönemden bağımsız ele alınır. Gebelik durumunun muayene sırasında hekime bildirilmesi gerekir.

Poliklinik nerede?

Dolgu Tedavisi için polikliniğimiz Çankaya’da, Dumlupınar Bulvarı üzerindeki YDA Center’dadır (No:9A, iç kapı 701). Söğütözü metro istasyonunun (M2) bir çıkışı doğrudan YDA Center’a açılır; Çukurambar’dan yaklaşık 1 km, Ümitköy’den metroyla 6 durak uzaklıktadır. Ulaşım ve ziyaret planı için Çukurambar ve Ümitköy sayfalarına, yol tarifi için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.