Gömülü Yirmi Yaş Dişi: Çekilmeli mi, Süreç Nasıl İşler?

Gömülü yirmi yaş dişi, ağızda sürmek için yeterli yer bulamadığı için kemiğin ya da diş etinin içinde tamamen veya kısmen kalan üçüncü büyük azı dişidir. Her gömülü dişin çekilmesi gerekmez: ağrı, iltihap, çürük, kist ya da komşu dişe zarar gibi bir sorun yoksa düzenli kontrolle izlenebilir. Sorun çıkaran ya da çıkarma olasılığı yüksek olan dişler için ise planlı cerrahi çekim önerilir ve karar, muayene ile röntgen değerlendirmesine göre verilir.

Yirmi yaş dişi neden gömülü kalır?

Yirmi yaş dişleri ağızdaki son dişlerdir ve genellikle 17 ile 25 yaş arasında sürmeye çalışır. Bu dişler geldiğinde çene kemiği büyümesini büyük ölçüde tamamlamıştır. Çenenin boyu dişlerin toplam genişliğine yetmiyorsa son gelen diş sıkışır. Evrimsel süreçte çenelerimizin küçüldüğü, diş sayısının ise değişmediği sıkça dile getirilir; pratikte sonuç, birçok kişide bu dişlere yer kalmamasıdır.

Gömülü kalmanın başlıca nedenleri şunlardır:

• Yer yetersizliği: İkinci büyük azı dişinin arkasında dişin sığabileceği kadar boşluk yoktur.
• Yanlış açı: Diş dik değil, öne, arkaya ya da yatay biçimde gelişmiştir ve sürme yolu komşu dişe çarpar.
• Kalın kemik veya diş eti: Dişin üzerindeki doku, dişin sürme kuvvetine göre fazla dirençlidir.
• Kalıtsal yapı: Dar çene ve iri diş yapısı ailede tekrar edebilir.

Gömülü dişin türleri: tam gömülü, yarı gömülü, yatay

Hekimler gömülü dişleri hem ne kadar gömülü olduklarına hem de duruş açılarına göre sınıflandırır. Bu sınıflama, dişin sorun çıkarma olasılığını ve çekimin nasıl yapılacağını belirler.

Gömülü yirmilik diş hangi belirtileri verir?

Bir kısım gömülü diş yıllarca hiçbir yakınma yapmaz ve yalnızca rutin bir röntgende fark edilir. Belirti veren dişlerde ise en sık görülen tablolar şunlardır:

• Ağzın en arka bölgesinde, bazen kulağa ya da şakağa yayılan ağrı
• Diş eti kapağında şişlik, kızarıklık, dokununca hassasiyet
• Ağız açmada kısıtlılık, yutkunurken rahatsızlık
• Ağızda kötü tat veya kötü koku
• Yanak ya da çene altında şişlik, bazen ateş
• Arka bölgede yemek sıkışması ve temizlenemeyen alan

Diş eti kapağının altında gelişen iltihaba perikoronit denir. Çoğu zaman yarı gömülü alt yirmi yaş dişlerinde görülür ve tekrarlama eğilimindedir. Bir kez perikoronit geçiren kişilerde aynı tablonun yeniden ortaya çıkması sık rastlanan bir durumdur; bu nedenle tekrarlayan ataklar çekim kararında önemli bir ölçüttür.

Yüzde hızla büyüyen şişlik, yutkunma veya nefes almada güçlük, yüksek ateş ya da ağzın neredeyse hiç açılamaması acil durumdur. Bu belirtilerde beklemeden diş hekimine veya en yakın acil servise başvurun.

Gömülü yirmilik diş çekilmezse ne olur?

Sorunsuz, tamamen kemik içinde duran ve düzenli takip edilen bir diş ömür boyu sessiz kalabilir. Ancak sorun çıkarmaya aday bir diş çekilmediğinde zamanla şu durumlar gelişebilir:

• Tekrarlayan iltihap: Perikoronit ataklarının sıklaşması ve her seferinde daha güçlü seyretmesi.
• Komşu dişte çürük: Öne yatık bir yirmi yaş dişi ile ikinci büyük azı arasında temizlenemeyen bir cep oluşur. Bu bölgedeki çürük fark edildiğinde çoğu zaman ilerlemiştir ve komşu dişte kanal tedavisi gerekebilir.
• Kök erimesi: Yatay duran dişin baskısı, komşu dişin kökünde erimeye yol açabilir.
• Kist ve nadiren tümöral oluşumlar: Dişi saran kese genişleyerek kemikte boşluk yaratabilir. Belirti vermeden büyüyebildiği için röntgen takibi önemlidir.
• Diş eti ve kemik kaybı: Arka bölgede cep derinleşir, ikinci büyük azının destek dokusu zayıflar.

Yaşın da bir etkisi vardır. Gençlerde yirmi yaş dişinin kökleri henüz tam oluşmamıştır ve kemik daha esnektir; çekim genellikle daha kolay ve iyileşme daha hızlıdır. İleri yaşlarda kökler tamamlanır, kemik sertleşir ve iyileşme uzayabilir. Bu nedenle hekimler, ileride sorun çıkaracağı öngörülen bir dişin çok geç kalınmadan çekilmesini sıklıkla önerir.

Yirmi yaş dişi çapraşıklığa neden olur mu?

Bu en çok sorulan sorulardan biridir. Uzun yıllar yirmi yaş dişlerinin ön dişleri ittiği ve çapraşıklık yaptığı düşünüldü. Literatürdeki çalışmaların büyük bölümü ise bu dişlerin ön bölgedeki çapraşıklığın tek ya da ana nedeni olmadığını gösteriyor. Ön dişlerdeki kayma, yaşla birlikte çenelerin doğal değişimiyle de ortaya çıkar ve yirmi yaş dişi hiç olmayan kişilerde de görülür. Konuyu daha geniş biçimde ortodonti mitleri yazımızda ele aldık.

Bununla birlikte ortodonti planlamasında yirmi yaş dişleri göz ardı edilmez. Tedavi sırasında azı dişlerinin geriye taşınması gerekiyorsa, yirmi yaş dişi bu hareket için gereken yeri işgal ediyor olabilir. Bu gibi durumlarda çekim kararı ortodontik tedavi planının bir parçası olarak verilir. Tedaviden sonraki pekiştirme döneminde ise asıl belirleyici olan, hekimin önerdiği pekiştirme aygıtının düzenli kullanılmasıdır.

Çekim kararı nasıl verilir?

Gömülü diş için karar tek bir kurala göre verilmez. Hekim muayenede ağzı inceler, dişin çevresindeki diş etini ve komşu dişi değerlendirir, ardından görüntüleme ister. Klinik kılavuzlarda genel yaklaşım şudur: belirti veren ya da hastalık oluşturan dişler çekilir; sağlıklı ve belirti vermeyen dişler ise gerekçe olmadan rutin olarak çekilmez, izlenir.

Çekim yönünde karar verdiren başlıca durumlar:

• Tekrarlayan perikoronit ataklarının olması
• Yirmi yaş dişinde ya da komşu dişte tedavi edilemeyen çürük
• Kist, kök erimesi veya kemik kaybı bulgusu
• Ortodontik tedavi planının bu dişin çekimini gerektirmesi
• Protez ya da implant planlanan bölgede engel oluşturması

İzlem yönünde karar verdiren durumlar ise dişin tamamen kemik içinde olması, çevresinde patolojik bir bulgu bulunmaması, belirti vermemesi ve çekimin sinir gibi önemli yapılara yakınlık nedeniyle beklenen yarardan fazla risk taşımasıdır. İzlenen dişler için hekimin önerdiği aralıklarla röntgen kontrolü yapılır.

Panoramik röntgen ve üç boyutlu tomografi

Değerlendirmenin temeli panoramik röntgendir. Bu film, dişin konumunu, köklerin şeklini ve çevredeki kemiği tek görüntüde gösterir. Alt yirmi yaş dişlerinin kökleri, dudağa ve çeneye his veren alt çene sinirinin kanalına çok yakın olabilir. Panoramik filmde bu yakınlık şüphesi varsa hekim üç boyutlu tomografi isteyebilir. Tomografi, kök ile sinir kanalı arasındaki gerçek mesafeyi gösterir ve çekim tekniğinin buna göre planlanmasını sağlar.

Gömülü diş çekimi adım adım nasıl yapılır?

Gömülü diş çekimi, basit bir diş çekiminden farklı olarak küçük bir cerrahi işlemdir ve ağız cerrahisi prensipleriyle planlanır. Süreç çoğu vakada şu adımlarla ilerler:

1. Ön değerlendirme: Genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar, alerjiler ve varsa kronik hastalıklar sorgulanır. Kan sulandırıcı kullananlarda ilgili hekimle görüşülerek plan yapılır.
2. Lokal anestezi: Bölge uyuşturulur. İşlem sırasında kişi baskı ve titreşim hisseder, ancak keskin acı hissetmemesi hedeflenir. Uyuşukluk yetersiz kalırsa ek anestezi yapılır.
3. Diş etinin açılması: Diş eti küçük bir kesiyle kaldırılarak dişe ulaşılır.
4. Kemiğin kontrollü aşındırılması: Dişin üzerindeki kemik, gerekiyorsa sınırlı miktarda kaldırılır.
5. Dişin bölünmesi: Yatık dişler çoğu zaman tek parça çıkarılmaz; birkaç parçaya bölünerek daha az kemik kaldırmak ve çevre dokuyu korumak amaçlanır.
6. Temizlik ve dikiş: Çekim boşluğu temizlenir, diş eti dikişle kapatılır.
7. Tampon ve talimatlar: Kanamayı durdurmak için gazlı bez ısırtılır, bakım talimatları sözlü ve yazılı olarak verilir.

İşlemin süresi dişin konumuna göre değişir. Yarı gömülü ve dik duran bir diş kısa sürede çekilebilirken, derinde ve yatay duran bir diş daha uzun sürebilir. Birden fazla yirmi yaş dişinin aynı seansta mı ayrı seanslarda mı çekileceğine hekim, dişlerin durumu ve kişinin tercihine göre birlikte karar verir. Aynı taraftaki alt ve üst dişlerin birlikte çekilmesi, çiğnemenin diğer taraftan sürdürülebilmesi açısından sıkça tercih edilir.

İyileşme süreci: ilk günler ve haftalar

Gömülü diş çekiminden sonra yaşanan şişlik ve hassasiyet, basit bir çekime göre daha belirgin olabilir. Bu normaldir ve cerrahi işleme vücudun verdiği doğal yanıttır. Genel seyir çoğu kişide şöyledir:

Soğuk uygulama, yumuşak beslenme, sigaradan uzak durma ve ağız hijyeni gibi bakım adımları genel diş çekimiyle aynıdır. Bunları ayrıntılı olarak diş çekimi sonrası dikkat edilmesi gerekenler yazımızda anlattık. Hekiminiz ihtiyaç görürse ağrı kesici ya da başka ilaçlar önerebilir; bunları yalnızca önerildiği biçimde kullanmak önemlidir.

Olası riskler ve komplikasyonlar

Her cerrahi işlemde olduğu gibi gömülü diş çekiminin de bazı riskleri vardır. Çoğu nadirdir ve iyi bir planlamayla olasılıkları azaltılır. Bunları önceden bilmek, iyileşme döneminde neyin normal neyin normal dışı olduğunu ayırt etmeyi kolaylaştırır.

• Kuru soket (alveolit): Çekim boşluğundaki pıhtının erken kaybolmasıyla gelişir. Genellikle işlemden 2–4 gün sonra artan, zonklayan ve kulağa yayılan ağrıyla kendini gösterir. Sigara içenlerde daha sık görülür. Hekim tarafından boşluğun temizlenip pansuman yapılmasıyla rahatlar.
• Enfeksiyon: Birkaç gün sonra artan şişlik, ateş ve iltihaplı akıntı enfeksiyon belirtisi olabilir.
• Sinir etkilenmesi: Alt yirmi yaş dişlerinde, kökler sinire yakınsa dudakta, çenede veya dilde uyuşma ya da karıncalanma gelişebilir. Çoğu vakada geçicidir ve haftalar ya da aylar içinde düzelir; kalıcı olması seyrek görülür. Tomografi ile yapılan planlama bu riski değerlendirmeye yardımcı olur.
• Sinüs bağlantısı: Üst yirmi yaş dişlerinin kökleri sinüse yakın olabilir. Çekim sonrası sinüs ile ağız arasında küçük bir açıklık oluşabilir; hekim bunu işlem sırasında kontrol eder ve gerekli önlemi alır.
• Uzamış kanama: Özellikle kan sulandırıcı kullananlarda görülebilir; önceden plan yapılması bu nedenle önemlidir.
• Çene ekleminde gerginlik: Uzun süre ağız açık kalmasına bağlı birkaç günlük hassasiyet olabilir.

Sık yapılan hatalar

• Ağrı geçince sorunu kapanmış saymak: Perikoronit atağı geçtikten sonra ağrı kaybolur, ama altta yatan neden yerindedir. Tekrarlayan ataklar sonraki çekimi zorlaştırabilir.
• Röntgen çekilmeden karar vermek: Dişin görünen kısmı, kök yapısı ve sinirle ilişkisi hakkında bilgi vermez.
• Şikâyeti olmayan dişi hiç kontrol ettirmemek: Kist gibi oluşumlar sessiz ilerleyebilir; düzenli kontrol bu yüzden önemlidir.
• Çekimden hemen sonra sigara içmek: Kuru soket riskini belirgin biçimde artırır.
• İyileşmeyi kendi kendine hızlandırmaya çalışmak: İlk günlerde ağzı sert çalkalamak veya boşluğu kurcalamak pıhtıyı yerinden oynatır.

Çekimden sonra boşluk kalır mı?

Yirmi yaş dişleri çiğnemede küçük bir rol oynar ve ağzın en arkasında bulunur. Çekildiklerinde bir boşluk görünmez, kapanışta fark edilir bir değişiklik olmaz ve yerlerine diş yapılması gerekmez. Bu durum, ön ya da orta bölgedeki dişlerin kaybından farklıdır. Başka bir dişin kaybında boşluğun nasıl değerlendirileceğini merak ediyorsanız implant tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Değerlendirme için polikliniğimiz

Arka bölgede tekrarlayan ağrı, şişlik ya da temizlenemeyen bir alan fark ediyorsanız ya da yalnızca yirmi yaş dişlerinizin durumunu öğrenmek istiyorsanız, muayene ve panoramik röntgenle başlayan bir değerlendirme yeterli bilgiyi verir. Çankaya'da, YDA Center'daki polikliniğimizde bu değerlendirme yapılır; çekim gerekiyorsa işlem planı, gerekmiyorsa izlem aralıkları sizinle birlikte belirlenir. Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Gömülü yirmi yaş dişi kendiliğinden sürer mi?

Dik duran ve önünde bir miktar yer bulunan dişler zamanla sürebilir. Yatay veya belirgin biçimde yatık dişlerin kendiliğinden sürme olasılığı çok düşüktür. Hangi grupta olduğunuzu panoramik röntgen gösterir.

Gömülü diş çekimi acıtır mı?

İşlem lokal anestezi altında yapılır; baskı ve titreşim hissedilir ama keskin acı hissedilmemesi hedeflenir. Uyuşukluk geçtikten sonra birkaç gün ağrı ve şişlik beklenir. Bu dönem hekimin önerdiği ağrı kesiciler ve soğuk uygulamayla çoğu kişide yönetilebilir düzeydedir.

Dört yirmi yaş dişi aynı anda çekilebilir mi?

Mümkündür, ancak iyileşme dönemi daha zorlu olabilir çünkü iki taraf aynı anda hassas olur. Birçok hekim önce aynı taraftaki alt ve üst dişi, birkaç hafta sonra diğer tarafı çekmeyi tercih eder. Karar dişlerin durumuna ve kişinin tercihine göre verilir.

Hamilelikte gömülü diş çekilir mi?

Planlı çekimler genellikle doğum sonrasına bırakılır. Acil bir durumda ise gebeliğin dönemi ve kadın doğum hekiminin görüşü dikkate alınarak ağrı ve enfeksiyonu kontrol eden en uygun yaklaşım seçilir. Gebelik planlayanlara, sorun çıkarma olasılığı yüksek dişleri önceden değerlendirtmeleri önerilir.

Çekimden sonra ne zaman işe veya okula dönebilirim?

Çoğu kişi 1–3 gün içinde masa başı işine ya da okuluna dönebilir. Ağır fiziksel efor gerektiren işlerde ve sporda birkaç gün daha beklemek önerilir. Süre, çekimin zorluğuna ve kişinin iyileşme hızına göre değişir.

Şikâyetim yok, yine de çektirmem gerekir mi?

Her zaman gerekmez. Belirti vermeyen, çevresinde hastalık bulgusu olmayan ve komşu dişe zarar vermeyen dişler izlenebilir. Ancak röntgende kist, kök erimesi ya da komşu dişte çürük riski görülürse hekim çekimi önerebilir.

Çekimden sonra yüzümde morarma olur mu?

Özellikle derinde duran dişlerin çekiminden sonra yanakta veya çene altında sarı-mor renk değişikliği görülebilir. Bu genellikle birkaç gün içinde soluklaşır ve bir hafta ile on gün içinde kaybolur. Morarmayla birlikte artan şişlik ve ateş varsa hekime başvurulmalıdır.