Lamina Diş Kaplama: Diş Kesimi, Uygunluk ve Zirkonyumdan Farkı

Lamina diş kaplama, dişin yalnız ön yüzüne yapıştırılan, çoğunlukla seramikten hazırlanan ince bir tabakadır. Renk, biçim ve boyda değişiklik istenen, yapısı büyük ölçüde sağlam ve dizilimi düzgün ön dişler için uygundur. Dişin çevresini tümüyle saran kaplamalara göre daha az doku kaldırılır; yine de çoğu durumda ince bir mine hazırlığı gerekir ve bu işlem geri alınamaz kabul edilir. Uygunluk muayene ile belirlenir.

Lamina diş kaplama nedir?

Lamina, halk arasında yaprak porselen ya da lamine diye de anılır. Kalınlığı çoğu zaman bir milimetrenin altındadır. Dişin görünen ön yüzünü, çoğu planda kesici kenarını da örter; arka yüze genellikle dokunulmaz. Özel yapıştırıcılarla mineye bağlanır, bu yüzden dişte yeterli sağlıklı mine bulunması önemlidir.

Malzeme olarak en sık cam seramik kullanılır. Cam seramik ışığı doğal mineye yakın biçimde geçirir, rengini uzun süre korur. Kompozit lamina seçeneği de vardır; seramiğe göre daha az dayanıklıdır, uygulaması bonding'e yakındır ve zamanla renk alabilir. Yazının kalanında "lamina" derken seramik olanı kastediyoruz.

Lamina, gülüş tasarımı planlarında kullanılan yöntemlerden yalnızca biridir. Beyazlatma, bonding, ortodonti ve diş eti şekillendirmeyle birlikte nasıl planlandığını gülüş tasarımı sayfamızda bulabilirsiniz. Burada yalnız laminanın kendisini, yani kime uygun olduğunu, dişe ne yapıldığını ve sonrasında neyle karşılaşılabileceğini ele alıyoruz.

Lamina kimlere uygundur?

Lamina, ağırlıklı olarak gülüş sırasında görünen ön dişlerde düşünülür. Şu durumlarda değerlendirmeye alınabilir:

• Beyazlatmaya yeterince yanıt vermeyen renk değişiklikleri, örneğin bazı ilaç ya da gelişim kaynaklı lekeler
• Kısa, küçük ya da biçimi beklentiyi karşılamayan dişler
• Ön dişler arasındaki küçük boşluklar
• Kesici kenarda küçük kırık ve aşınmalar
• Eski, renk değiştirmiş ön diş dolguları nedeniyle oluşan görünüm farklılıkları
• Çok hafif dizilim düzensizlikleri

Uygunluk için dişin yapısı kadar kapanış da önemlidir. Isırma sırasında alt dişlerin laminaya nasıl temas ettiği, tabakanın ömrünü doğrudan etkiler.

Kimler için uygun olmayabilir?

• Tedavi edilmemiş çürük ya da diş eti hastalığı olanlar: Önce bu sorunlar ele alınır. İltihaplı diş eti üzerine yapılan çalışma uyum ve görünüm açısından sağlıklı sonuç vermez.
• Mine dokusu çok azalmış dişler: Yapıştırma için yeterli mine yoksa tutunma zayıflar.
• Büyük dolgulu, kırık ya da kanal tedavili, zayıflamış dişler: Bu dişlerde tüm yüzeyi saran kaplama çoğu zaman daha doğru seçenektir.
• Belirgin diş gıcırdatma ve sıkma alışkanlığı olanlar: İnce seramik bu yükler altında kırılabilir ya da kopabilir. Diş gıcırdatma varsa önce bu durum değerlendirilir, lamina planlanırsa koruma için gece plağı konuşulur.
• Belirgin çapraşıklık ya da kapanış bozukluğu olanlar: Dişleri seramikle düz göstermeye çalışmak fazla doku kaybına yol açabilir. Ortodontik tedavi burada daha koruyucu bir yol olabilir.
• Gelişimi tamamlanmamış gençler: Diş eti ve çene gelişimi sürerken genellikle ertelenir.

Lamina için diş kesimi yapılır mı?

Çoğu vakada evet, ancak miktar kişiye göre değişir. "Lamina diş kesimi" dendiğinde akla gelen işlem, tam kron hazırlığından farklıdır. Genellikle dişin ön yüzünden milimetrenin kesri kadar, yaklaşık yarım milimetre civarında bir mine tabakası kaldırılır. Amaç, tabakanın yerleştiğinde dişi kalın göstermemesi ve kenarların diş etiyle uyumlu bitmesidir.

Hazırlık miktarını belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Dişin konumu: Öne çıkık bir dişte daha fazla, geride kalan bir dişte daha az hazırlık gerekebilir.
• Renk farkı: Koyu bir rengi örtmek için tabakanın biraz daha kalın olması gerekebilir.
• İstenen biçim: Dişi uzatmak ya da genişletmek, mevcut dokuya farklı müdahale gerektirir.

Bazı durumlarda hazırlık çok az olabilir ya da hiç yapılmayabilir. "Kesimsiz lamina" olarak anılan bu uygulama, küçük ya da geride konumlanmış dişlerde mümkün olabilir; her diş için geçerli değildir. Hazırlıksız yapılan tabaka uygun olmayan dişte hacimli görünüm ve diş eti sorunlarına yol açabilir.

Mine kaldırıldığında diş artık korumasız bırakılamaz. Lamina ileride çıkarılsa ya da yenilense bile o dişin bir restorasyona ihtiyacı devam eder. Kararın aceleye getirilmemesi, alternatiflerin önceden konuşulması bu yüzden önemlidir.

Lamina mı zirkonyum mu?

İkisi birbirinin yerine geçen seçenekler değildir; farklı ihtiyaçlara yanıt verir. Lamina dişin ön yüzüne, zirkonyum ise dişin tüm çevresine uygulanır. Sağlam bir ön dişte amaç renk ve biçimse lamina daha az doku kaldırılmasını sağlar. Geniş dolgulu, kanal tedavili ya da yapısı zayıf dişte ise zirkonyum kaplama dişi saran yapısıyla daha uygun olabilir.

Zayıflamış olan bir dişte yalnız daha az doku kaldırıldığı için lamina seçmek de, sağlam bir dişte yalnız daha dayanıklı olduğu için tam kaplama seçmek de doğru bir gerekçe değildir. Karar dişin mevcut durumuna göre verilir.

Beyazlatma ya da bonding yeterli olabilir mi?

Dişler sağlıklıysa ve sorun yalnız renkse önce diş beyazlatma düşünülür; bu yöntem dişten doku kaldırmaz. Küçük kırık ve boşluklarda ise kompozit bonding çoğu zaman yeterli olabilir, doku kaldırmayı gerektirmez ya da çok az gerektirir, fakat zamanla renk alabilir ve bakım ister. Laminaya geçmeden önce bu seçeneklerin konuşulması, gereksiz müdahaleyi önler. Seramik beyazlatmadan etkilenmediği için beyazlatma planlanıyorsa genellikle laminadan önce yapılır.

Lamina nasıl yapılır? Adım adım süreç

Süreç çoğu vakada birkaç seans ve birkaç hafta içinde tamamlanır. Ön hazırlık gerekiyorsa uzayabilir.

1. Muayene: Dişler, diş eti, kapanış ve gerekirse röntgen değerlendirilir. Çürük ya da diş eti sorunu varsa önce tedavi edilir.
2. Analiz ve deneme: Fotoğraf ve ölçü alınır, yapılacak değişiklik modelde hazırlanır. Çoğu zaman geçici malzemeyle ağızda deneme yapılarak boy ve biçim birlikte görülür.
3. Hazırlık: Gerekiyorsa lokal anestezi altında mine hazırlığı yapılır ve ölçü alınır. Renk, doğal dişlerle birlikte seçilir.
4. Geçici uygulama: Laboratuvar süresi boyunca hazırlanan dişler için geçici kaplama yapılabilir.
5. Prova: Hazırlanan lamina yapıştırılmadan önce uyum ve renk açısından denenir, gerekirse laboratuvarda düzeltilir.
6. Yapıştırma: Diş yüzeyi hazırlanır, lamina özel yapıştırıcıyla bağlanır, artıklar temizlenir ve kapanış kontrol edilir.
7. Kontrol: Birkaç gün ya da hafta sonra diş eti uyumu ve ısırma temasları gözden geçirilir.

İşlem sonrası: ilk günlerde neler olur?

Yapıştırmadan sonraki günlerde soğuk ve sıcağa karşı hafif hassasiyet görülebilir. Diş eti kenarında kısa süreli hassasiyet de olabilir. Bunlar genellikle birkaç gün içinde azalır. Dil, yeni yüzeye ve hafif değişen boya birkaç günde alışır; bazı seslerin söylenişinde kısa süreli farklılık hissedilebilir.

Isırırken bir noktanın önce değdiğini hissediyorsanız beklemeden söylemeniz yerinde olur. Küçük bir ayar çoğu zaman bu rahatsızlığı giderir, ama yüksek temas uzun vadede seramiğin kırılmasına yol açabilir.

Renk ve biçim nasıl belirlenir?

Laminada görünümü belirleyen karar, yapıştırma gününden çok önce verilir. Renk seçiminde yalnız komşu dişlere değil, cilt tonuna, diş etinin rengine ve kişinin beklentisine de bakılır. Çok açık bir ton fotoğrafta çekici görünse de gün ışığında yapay durabilir. Bu yüzden renk, doğal ışığa yakın koşullarda ve dişler kurumadan değerlendirilir; kuruyan diş olduğundan açık görünür.

Biçim tarafında dişin boyu, genişliği, kesici kenarın dudakla ilişkisi ve konuşurken görünen miktar incelenir. Geçici malzemeyle yapılan ağız içi deneme bu aşamada işe yarar: birkaç gün kullanılan deneme sırasında "s" ve "f" gibi seslerin söylenişi, dudak desteği ve yakınlarınızın izlenimi hakkında fikir edinilebilir. Beğenilmeyen bir ayrıntıyı bu aşamada söylemek kolaydır; yapıştırma sonrası değişiklik ise çoğu zaman yenileme anlamına gelir.

Lamina kırılır ya da düşerse ne yapmalı?

Lamina koparsa parçayı temiz bir kapta saklayın ve poliklinikle iletişime geçin. Bütün çıkan bir tabaka uygunsa yeniden yapıştırılabilir; kırılmışsa genellikle yenisi hazırlanır. Evde bulunan yapıştırıcılarla tabakayı yerine tutturmaya çalışmayın, bu hem dişe hem seramiğe zarar verebilir. Açıkta kalan diş yüzeyi soğuğa hassas olabilir ve keskin bir kenar diliniz ya da dudağınıza batabilir; bu nedenle başvuruyu uzun süre ertelememek gerekir.

Olası riskler ve sınırlılıklar

• Geri dönüşsüzlük: Mine hazırlığı yapılan dişte işlem geri alınamaz kabul edilir.
• Kırılma ve kopma: Seramik incedir. Sert cisimleri ısırmak, gıcırdatma ya da darbe kırığa veya kopmaya neden olabilir. Kırık bir lamina çoğu zaman onarılmaz, yenilenir.
• Hassasiyet: Çoğu kişide geçicidir, bazı dişlerde uzayabilir.
• Kenarda renklenme ve çürük: Temizliği ihmal edilen kenarlarda renklenme, diş eti çekilmesi olan bölgelerde sınır görünürlüğü ya da çürük gelişebilir.
• Renk farkı: Yapıştırıldıktan sonra rengi değiştirilemez, bu yüzden renk kararı prova aşamasında dikkatle verilir.
• Yenileme: Lamina ömür boyu kalıcı değildir. Uygun bakımla çoğu zaman uzun yıllar kullanılabilir; süre ağız bakımına, alışkanlıklara ve kapanışa göre kişiden kişiye değişir.

Laminanın bakımı

Lamina çürümez, ancak altındaki diş ve kenardaki diş eti korunmaya devam etmelidir. Günlük bakım doğal dişlerden çok farklı değildir:

• Günde iki kez yumuşak ya da orta sertlikte fırçayla, aşındırıcılığı düşük bir macunla fırçalama
• Her gün diş ipi ya da arayüz fırçası kullanımı
• Kalem ısırmak, ambalaj açmak, tırnak yemek gibi alışkanlıklardan uzak durma
• Çekirdek, buz, sert kabuklu yiyecekleri ön dişlerle ısırmamak
• Temas sporlarında ağız koruyucu kullanma
• Önerilen aralıklarla kontrol ve klinikte diş temizliği

Sık yapılan hatalar

• Yalnız fotoğrafa göre karar vermek: Başkasının gülüşünü örnek almak yerine kendi diş boyunuz, yüz yapınız ve kapanışınız üzerinden düşünmek gerekir.
• Çok beyaz renk istemek: Yüz ve komşu dişlerle uyumu dikkate almayan renkler sonradan beklentiyi karşılamayabilir.
• Diş eti tedavisini atlamak: İltihaplı diş eti, kenar uyumunu ve görünümü olumsuz etkiler.
• Gıcırdatmayı söylememek: Hekiminizin bilmediği bir alışkanlık, malzeme ve koruma planını eksik bırakır.
• Alternatifleri sormadan başlamak: Hazırlık geri alınamaz. Hekiminizle değerlendirirken yöntem seçimi için gülüş tasarımında hekim seçimi yazımızdaki sorulardan yararlanabilirsiniz.

Lamina için değerlendirme

Hangi yöntemin size uygun olduğu dişlerinizin yapısına, kapanışınıza ve beklentinize bağlıdır. Çankaya YDA Center'daki polikliniğimizde değerlendirme; dişlerin ve diş etinin incelenmesini, kapanışın kontrolünü ve varsa daha az müdahaleli seçeneklerin konuşulmasını kapsar. Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Lamina yapılan dişte kesim geri alınabilir mi?

Hayır. Kaldırılan mine yeniden oluşmaz. Hazırlık yapılan bir diş, lamina çıkarılsa bile bir restorasyona ihtiyaç duyar. Hazırlık gerektirmeyen ya da çok az gerektiren vakalarda durum değişebilir; bu ayrım muayenede yapılır.

Lamina işlemi acı verir mi?

Mine hazırlığı gerekiyorsa genellikle lokal anestezi uygulanır, işlem sırasında bölge uyuşuktur. Sonrasında birkaç gün sıcak ve soğuğa karşı hafif hassasiyet görülebilir. Hassasiyet uzarsa hekiminize bildirmeniz gerekir.

Lamina diş ne kadar dayanır?

Süre kişiye göre değişir. Ağız bakımı, kapanış, gıcırdatma alışkanlığı ve sert cisim ısırma gibi etkenler ömrü belirler. Uygun koşullarda uzun yıllar kullanılabilir, ancak zamanla yenilenmesi gerekebilir.

Lamina diş sararır mı?

Seramik yüzey rengini büyük ölçüde korur. Komşu doğal dişler ise zamanla renk değiştirebilir, bu da aradaki farkı görünür kılabilir. Kenar bölgelerinde bakım eksikliğinde renklenme olabilir. Kompozit laminalar ise daha çabuk renk alabilir.

Lamina kaç günde tamamlanır?

Muayene, deneme, hazırlık ve yapıştırma çoğu vakada birkaç seans içinde, genellikle birkaç haftada tamamlanır. Çürük, diş eti tedavisi ya da ortodonti gibi ön hazırlık gerekiyorsa süre uzar.

Tek dişe lamina yapılabilir mi?

Evet, gerekli durumlarda tek diş için planlanabilir. Komşu doğal dişle renk ve yüzey dokusu uyumunu sağlamak çoğu zaman daha fazla özen ister. Bu nedenle tek diş uygulamalarında prova aşaması önem kazanır.