Diş Taşı Nedir, Temizliği Nasıl Yapılır?

Diş taşı, diş yüzeyinde temizlenmeyen bakteri plağının tükürükteki minerallerle sertleşmesiyle oluşan birikimdir ve bir kez oluştuktan sonra fırçayla çıkmaz. Temizliği diş hekimi tarafından ultrasonik ve el aletleriyle yapılır; diş eti üstündeki taşlar için genellikle tek seans yeterlidir ve işlem çoğu zaman yarım saat ile bir saat arasında sürer. Sonrasında birkaç gün hafif hassasiyet ve diş etinde sızma olabilir.

Diş taşı nedir, plaktan farkı ne?

Diş yüzeyinde her gün bakterilerden, yiyecek artıklarından ve tükürük proteinlerinden oluşan yumuşak, renksiz bir tabaka birikir. Buna plak denir. Plak düzenli fırçalama ve diş ipiyle uzaklaştırılabilir. Temizlenmeyen plak ise tükürükteki kalsiyum ve fosfat tuzlarını bağlayarak birkaç gün içinde sertleşmeye başlar. Oluşan yapıya diş taşı ya da tıp dilindeki adıyla tartar denir.

Diş taşının kendisi çok büyük bir zarar vermiyor gibi görünse de asıl sorun yüzeyinin pürüzlü olmasıdır. Pürüzlü yüzey yeni plağın tutunmasını kolaylaştırır ve o bölge fırçayla temizlenemez hâle gelir. Böylece diş eti sürekli bakteri yüküyle karşı karşıya kalır.

Diş taşı neden olur?

Temel neden, plağın yeterince temizlenmemesidir. Ancak aynı bakımı yapan iki kişide bile miktar farklı olabilir; çünkü tükürüğün yapısı kişiden kişiye değişir. Diş taşı oluşumunu artıran etkenler şunlardır:

• Yetersiz fırçalama ve diş ipi kullanmamak: Özellikle diş araları ve diş eti kenarı atlandığında plak birikir.
• Tükürük yapısı: Mineral oranı yüksek tükürüğü olan kişilerde plak daha çabuk sertleşir.
• Sigara: Diş taşı ve leke birikimini artırır, diş eti hastalığı riskini yükseltir.
• Çapraşık dişler: Fırçanın ulaşamadığı alanlar plak tutar.
• Uyumsuz dolgu ve protezler: Taşkın kenarlı ya da pürüzlü restorasyonlar plağın birikmesine zemin hazırlar.
• Ağız kuruluğu: Bazı ilaçlar ve ağızdan nefes alma tükürüğün temizleyici etkisini azaltır.
• Diş teli: Braketlerin çevresi fırçalanması zor alanlar oluşturur.
• Şeker hastalığı gibi genel durumlar: Kendi başına diş taşı yapmasa da diş eti iltihabını ağırlaştırabilir.

Diş taşı en çok tükürük bezlerinin ağza açıldığı yerlerin yakınında görülür. Bu yüzden alt ön dişlerin arka yüzü ve üst azı dişlerinin yanağa bakan yüzü tipik bölgelerdir. Aynaya baktığınızda alt ön dişlerin arkasında sarımsı bir şerit görüyorsanız büyük olasılıkla diş taşıdır.

Diş taşı temizlenmezse ne olur?

Diş taşı kendiliğinden kaybolmaz. Zamanla kalınlaşır ve diş eti çizgisinin altına doğru ilerleyebilir. Bu süreçte şu sorunlar görülebilir:

• Diş eti iltihabı: Diş eti kızarır, şişer ve fırçalarken kanar. Bu belirtilerin ayrıntısı için diş eti kanaması yazımıza bakabilirsiniz.
• Diş eti çekilmesi: Uzun süren iltihap ve birikim diş etinin geri çekilmesine katkıda bulunabilir. Neden ve seçenekler diş eti çekilmesi yazımızda anlatılıyor.
• Periodontitis: İltihap dişi taşıyan kemiğe ilerlerse diş eti cepleri derinleşir, kemik kaybı başlar, ileri evrede dişler sallanabilir.
• Ağız kokusu: Birikimdeki bakteriler kalıcı bir kokuya neden olabilir.
• Renk ve görünüm sorunu: Diş eti kenarında sarı, kahverengi birikim belirginleşir.

Bu süreç çoğu zaman ağrı yapmadan ilerler. Bu nedenle "ağrım yok, demek ki sorun yok" düşüncesi diş eti hastalıklarında yanıltıcı olabilir.

Diş taşınız olduğunu nasıl anlarsınız?

Diş eti üstündeki taşı çoğu zaman aynada görmek mümkündür. Dil ucuyla alt ön dişlerin arkasına dokunduğunuzda fırçalasanız da geçmeyen pürüzlü bir yüzey hissedebilirsiniz. Diş eti altındaki birikim ise görünmez; ancak hekimin muayenesi ve röntgenle anlaşılır. Şu işaretler değerlendirme istemek için yeterli bir nedendir:

• Fırçalarken ya da diş ipi kullanırken diş etinde kanama
• Diş eti kenarında sarı, kahverengi ya da koyu bir şerit
• Geçmeyen ağız kokusu veya ağızda kötü tat
• Diş etinde kızarıklık, şişlik ya da dokununca hassasiyet
• Dişlerin eskisinden daha uzun görünmesi

Diş teli kullananlar ve implantı olanlar için de aynı kural geçerlidir. Bu kişilerde birikim zor fark edilir, bu yüzden düzenli kontrolde temizlik ihtiyacı ayrıca değerlendirilir. İmplant çevresinde işlem, implant yüzeyine uygun yöntemlerle yapılır.

Diş taşı temizliği nasıl yapılır?

Temizlik işlemine diş hekimliğinde detartraj da denir. Amaç dişi kazımak değil, üzerindeki sert birikimi uzaklaştırmaktır. Genel akış şöyledir:

1. Muayene: Diş taşının miktarı, diş etinin durumu ve varsa çürükler değerlendirilir. Gerekirse diş eti cep derinlikleri ölçülür ve röntgen istenir.
2. Ultrasonik temizlik: Ucu titreşen bir alet, su spreyi eşliğinde taşı dişten ayırır. İşlem sırasında titreşim, su ve belirgin bir ses hissedilir.
3. El aletleriyle tamamlama: Diş araları ve ince birikimler küçük el aletleriyle temizlenir.
4. Cila: Diş yüzeyleri uygun bir pasta ile parlatılır; lekeler azalır, plağın tutunması güçleşir.
5. Bilgilendirme: Fırçalama tekniği, diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanımı ve bir sonraki kontrol zamanı konuşulur.

Diş eti üstü ve diş eti altı temizlik farkı

Her temizlik aynı değildir. Yalnızca görünen taşların alındığı işlem ile diş eti altına inilen tedavi birbirinden ayrılır.

Diş taşı temizliği ne kadar sürer?

Süre, birikimin miktarına ve diş etinin durumuna bağlıdır. Düzenli kontrole gelen birinde işlem kısa sürebilir. Yıllardır temizlik yaptırmamış ya da yoğun birikimi olan kişilerde daha uzun sürer ve bazen ikinci bir seans planlanır. Çoğu kişide yarım saat ile bir saat arası genel bir aralıktır. Diş eti altı tedavide ise seans sayısı ve süre hekimin değerlendirmesiyle belirlenir.

Diş taşı temizliği acıtır mı, dişe zarar verir mi?

Çoğu kişi işlem sırasında titreşim, su ve hafif bir rahatsızlık hisseder. Diş eti iltihaplıysa, kök yüzeyleri açıksa ya da dişler zaten hassassa daha fazla duyarlılık olabilir. Bu durumda hekiminize söyleyin; gerekirse bölgesel uyuşturma yapılabilir ya da işlem ara verilerek sürdürülebilir. Hassas dişleri olanlar için diş hassasiyeti yazımızda ek bilgiler bulabilirsiniz.

Doğru uygulanan temizlik mineye zarar vermez ve dişleri aşındırmaz. "Temizlikten sonra dişlerim sallanmaya başladı" ya da "aralar açıldı" yakınması ise başka bir nedene dayanır. Diş taşı bazen dişlerin arasını doldurur ve diş eti şişliğini gizler. Taş alındığında var olan boşluklar görünür hâle gelir, iltihap gerileyip diş eti indikçe bu fark daha da belirginleşebilir. Yani boşluğu temizlik yaratmaz, ortaya çıkarır.

Diş taşı temizliği sonrası nelere dikkat edilmeli?

Çoğu kişi aynı gün günlük hayatına dönebilir. İlk günlerde şunlar olabilir:

• Soğuk ve sıcağa karşı hafif hassasiyet, genellikle birkaç gün içinde azalır.
• Fırçalarken diş etinde hafif kanama; iltihap geriledikçe azalır.
• Diş etlerinde kısa süreli duyarlılık.

Bu dönemde aşağıdakiler yardımcı olur:

• Fırçalamayı bırakmayın; yumuşak fırçayla nazikçe devam edin. Kanama nedeniyle fırçalamayı kesmek iltihabı uzatır.
• Diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanmayı sürdürün.
• Hassasiyet varsa ilk günlerde çok sıcak, çok soğuk ve çok asitli yiyeceklerden uzak durun.
• Cila yapıldıysa ilk saatlerde çay, kahve, kola ve sigaradan kaçınmak yeni leke birikimini azaltır.
• Hekiminiz gargara ya da başka bir ürün önerdiyse önerildiği biçimde kullanın; bunlar fırçalamanın yerini tutmaz.

Hangi durumda hekime dönmeli?

• Bir haftayı geçen ya da artan kanama
• Diş etinde şişlik, ateş ya da belirgin ağrı
• Günler geçtikçe azalmak yerine şiddetlenen hassasiyet
• Dişte sallanma fark etmeniz

Yüzde yayılan şişlik, yutkunma güçlüğü ya da yüksek ateş varsa beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun.

İşlemden önce hekime söylenmesi gerekenler

Temizlik basit bir işlem gibi görünse de genel sağlık bilgileriniz önemlidir. Kan sulandırıcı kullanımı, kalp kapağı sorunları, şeker hastalığı, kalp pili, gebelik, ilaç alerjileri ve kan hastalıkları varsa muayene öncesinde bildirin. Gerekirse işlem planı değiştirilebilir ya da ilgili hekiminizle görüşülebilir. Kullandığınız ilacı kendi başınıza kesmeyin.

Evde diş taşı temizlenir mi?

Temizlenmez. İnternette anlatılan karbonat, limon, sirke, aktif kömür ve sivri aletlerle kazıma yöntemleri sert birikimi ortadan kaldırmaz; mineyi aşındırabilir, diş etini yaralayabilir. Asitli karışımlar dişi kalıcı olarak hassaslaştırabilir. Satın alınan ev tipi kazıyıcılar da diş etine zarar verebilir ve birikimi diş eti altına itebilir.

Evde yapılabilecek olan, taş oluşumunu yavaşlatmaktır: günde iki kez yumuşak fırça ve florürlü macunla fırçalamak, diş aralarını her gün temizlemek, sigarayı bırakmak ve şekerli atıştırmalıkları sınırlamak. Dil temizliği de ağız hijyenine katkı sağlar.

Diş taşı temizliği ne sıklıkla yapılmalı?

Çoğu kişi için genellikle altı ayda bir kontrol yaygın bir öneridir, ancak tek bir sıklık herkese uymaz. Hızlı taş yapanlarda, sigara içenlerde, diş teli kullananlarda, şeker hastalığı olanlarda ve diş eti hastalığı geçirmiş kişilerde aralık kısalabilir. Çok az birikim yapan kişilerde ise daha uzun olabilir. Size uygun aralığı hekiminiz muayene bulgularına göre belirler.

Temizlik, beyazlatma ve dolgu ile karıştırılmasın

Diş taşı temizliği dişin doğal rengini değiştirmez; yalnızca birikimi ve yüzey lekelerini alır. Dişler daha temiz ve açık görünebilir, fakat doğal renk tonunu açmak ayrı bir işlemdir. Bu nedenle beyazlatma düşünenlerde önce temizlik yapılır; ayrıntılar diş beyazlatma sayfamızda.

Muayenede pürüzlü ya da kenarı taşkın bir restorasyon görülürse, plağın tekrar birikmemesi için yenilenmesi önerilebilir. Çürük tespit edilirse de dolgu tedavisi planlanır.

Çankaya YDA Center'daki polikliniğimizde diş taşı temizliği öncesinde diş eti durumu değerlendirilir ve size uygun işlem bu değerlendirmeye göre planlanır. Muayene ve değerlendirme için polikliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Diş taşı temizliği ne kadar sürer?

Çoğu kişide yarım saat ile bir saat arasında tamamlanır. Birikim fazlaysa süre uzayabilir ya da ikinci seans gerekebilir. Diş eti altı tedavi ise ayrı olarak planlanır.

Diş taşı temizliği ağrılı mıdır?

Çoğu kişi titreşim ve hafif rahatsızlık hisseder. Diş eti iltihabı ya da hassasiyet varsa duyarlılık artabilir. Bu durumda hekiminiz bölgesel uyuşturma ya da işleme ara verme gibi seçenekleri değerlendirebilir.

Diş taşı temizliğinden sonra diş eti kanaması normal mi?

İlk bir iki gün hafif kanama sık görülür ve fırçalamaya devam ettikçe azalır. Bir haftayı geçen ya da artan kanamada hekiminize başvurun. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız kanama durmuyorsa daha uzun beklemeyin.

Diş taşı temizliği dişleri beyazlatır mı?

Doğal diş rengini değiştirmez. Birikim ve yüzey lekeleri alındığı için dişler daha açık görünebilir, ama renk tonunu açmak beyazlatmanın işidir.

Diş taşı temizliğinden sonra ne zaman yemek yenir?

Anestezi yapılmadıysa işlemden kısa süre sonra yiyip içebilirsiniz. Cila yapıldıysa ilk saatlerde renkli içecekler ve sigaradan kaçınmak yararlıdır. Uyuşturma yapıldıysa uyuşukluk geçmesini bekleyin.

Hamilelikte diş taşı temizliği yapılır mı?

Gebelikte hormonal değişiklikler diş eti iltihabını artırabildiği için temizlik çoğu zaman yararlıdır. Gebelik haftanızı hekiminize bildirin; zamanlama ve işlem kapsamı buna göre planlanır, gerekirse kadın doğum hekiminizle görüşülür.

Diş taşı tekrar oluşur mu?

Evet, plak her gün oluştuğu için diş taşı da yeniden birikebilir. Düzenli fırçalama, diş arası temizliği ve size önerilen aralıklarla yapılan kontroller birikimi yavaşlatır.